Spinoza'ya göre iyi ve kötü, insanın deneyimlediği etkileri kasıtlı bir planın işaretleri olarak soyutlama yanılgısından türemiştir. Bu yanılgının sebebi insanın yaşadığı karşılaşmalar sonucunda sahip olabildiği fikirlerin, sadece karşılaşmanın etkisinin yarattığı imajlarlardan doğan upuygun olmayan fikirler olmasındandır. Etkinin gerçek nedenini bilemeyen insan, bu eksik fikirleri hayal ve soyut kavramlarla karşılar. Gerçekte ise var olan her varlığın var kalma çabası (conatus) sırasında çeşitli karşılaşmalar yaşaması ve bu karşılaşmalardan var kalma kuvvetini arttıran ya da azaltan etkilerle çıkmasıdır. Bu etkiler sınırlı ve öngörülebilir olmadığı için herhangi bir varlığa değişmez bir kesinlik içinde önerilebilecek iyiler ya da kötüler olamaz. İyi ve kötü karşılaşmaların ve karşılaşanların doğasına göre her zaman değişmektedir. Bu yüzden evrende doğası gereği "iyi" ve "kötü" gibi kavramlarla ilişkilendirilebilecek bir varlık yoktur.
No comments:
Post a Comment